Próchnica między zębami – objawy, diagnostyka, leczenie i profilaktyka

Najważniejsze wnioski

• Próchnica międzyzębowa może przez długi czas nie boleć i pozostawać niewidoczna podczas samodzielnego oglądania zębów.
• Strzępienie nici, zatrzymywanie jedzenia lub nadwrażliwość są sygnałami do kontroli, ale same nie potwierdzają próchnicy.
• Zdjęcie RTG pomaga znaleźć zmiany trudne do zauważenia klinicznie, jednak sam obraz nie przesądza o konieczności borowania.
• Wybrane zmiany bez ubytku można leczyć nieoperacyjnie lub mikroinwazyjnie, natomiast po powstaniu ubytku częściej potrzebne jest wypełnienie.
• Profilaktyka opiera się na paście z fluorem, oczyszczaniu przestrzeni międzyzębowych, ograniczeniu częstej ekspozycji na cukier i kontrolach dopasowanych do indywidualnego ryzyka.

Czym jest próchnica międzyzębowa i jakie są przyczyny próchnicy międzyzębowej?

Próchnica międzyzębowa rozwija się na powierzchni stycznej, nazywanej też powierzchnią proksymalną. Jest to część zęba sąsiadująca z kolejnym zębem. Nie jest to dokładnie to samo co przestrzeń międzyzębowa, choć właśnie przez tę przestrzeń dociera się do powierzchni podczas higieny. Taka lokalizacja sprawia, że zmianę trudniej zauważyć i dokładnie oczyścić samą szczoteczką.

Proces zaczyna się wtedy, gdy na powierzchni zęba pozostaje płytka nazębna, a obecne w niej bakterie wykorzystują cukry dostarczane z pożywieniem. Powstają wtedy kwasy, które sprzyjają utracie minerałów ze szkliwa, czyli jego demineralizacji. Częsta ekspozycja na cukier oraz niedokładne usuwanie płytki tworzą warunki sprzyjające rozwojowi zmiany próchnicowej. Oczyszczanie powierzchni między zębami może być dodatkowo utrudnione przy ciasnym ustawieniu zębów lub aparacie ortodontycznym.

Objawy próchnicy międzyzębowej – jak rozpoznać próchnicę międzyzębową?

Wczesne objawy próchnicy międzyzębowej mogą nie pojawić się wcale. Zmiana może rozwijać się bez bólu, a miejsce jej powstawania często trudno zobaczyć podczas oglądania zębów w lustrze. Brak dolegliwości nie wyklucza więc próchnicy między zębami.

Sygnałem do dokładniejszej kontroli mogą być:

• nić dentystyczna stale strzępi się lub zahacza w tym samym miejscu,
• jedzenie regularnie zatrzymuje się między tymi samymi zębami,
• pojawia się nowa nadwrażliwość zębów na zimne lub słodkie bodźce,
• między zębami widoczny jest ciemniejszy cień albo przebarwienie zęba.

Żaden z tych sygnałów nie wystarcza do samodzielnego rozpoznania próchnicy. Podobne dolegliwości mogą wynikać na przykład z nierówności istniejącego wypełnienia albo zmian w obrębie dziąseł. W diagnostyce i leczeniu tych drugich znaczenie ma także periodontologia, dlatego nie każdy problem pojawiający się między zębami oznacza próchnicę. Miejsce, które regularnie sprawia problem podczas nitkowania lub jedzenia, najlepiej ocenić podczas badania stomatologicznego.

Jak dentysta rozpoznaje próchnicę między zębami: badanie i RTG

Diagnostyka zaczyna się od oceny klinicznej, ale powierzchnie styczne nie zawsze można dokładnie obejrzeć bez dodatkowych metod. Lekarz może w uzasadnionej sytuacji zlecić badanie RTG, w tym zdjęcie skrzydłowo-zgryzowe, które pomaga znaleźć zmiany niewidoczne podczas zwykłego oglądania. Potrzeba wykonania zdjęcia zależy od sytuacji konkretnego pacjenta i nie wynika z jednego harmonogramu obowiązującego wszystkich.

Transiluminacja i metody wykorzystujące fluorescencję mogą dodatkowo wspierać diagnostykę. Sam cień widoczny na RTG nie pozwala jednak ze stuprocentową pewnością stwierdzić, czy powierzchnia zęba ma już fizyczny ubytek. Podczas konsultacji stomatologicznych lekarz interpretuje wynik zdjęcia razem z badaniem klinicznym i oceną ryzyka próchnicy. To pełna ocena zmiany, a nie sam obraz RTG, daje podstawę do wyboru dalszego postępowania.

Leczenie próchnicy międzyzębowej – od remineralizacji do wypełnienia

Leczenie próchnicy międzyzębowej dobiera się do stadium i aktywności zmiany. Sam cień na RTG nie wyznacza jeszcze sposobu leczenia. Najważniejsze jest między innymi to, czy powierzchnia zęba zachowała ciągłość, czy powstał już fizyczny ubytek. Zmiana nieubytkowa może dawać możliwość leczenia oszczędzającego tkanki, natomiast ubytek częściej wymaga odbudowy.

Dwie zmiany widoczne pomiędzy zębami nie muszą więc wymagać takiego samego leczenia. Przy rzeczywistym ubytku leczenie zachowawcze w stomatologii służy odbudowie zęba przy możliwie oszczędnym postępowaniu z jego zdrowymi tkankami. Decyzję o wypełnieniu podejmuje się na podstawie pełnej oceny zmiany, a nie wyłącznie jej obrazu na zdjęciu.

Leczenie bez borowania – kiedy jest możliwe?

Leczenie bez borowania można rozważyć przede wszystkim przy wybranych zmianach nieubytkowych. Nie oznacza to pozostawienia próchnicy bez kontroli. Takie postępowanie wymaga ograniczenia czynników sprzyjających rozwojowi zmiany oraz wspierania remineralizacji szkliwa. W odpowiednio zakwalifikowanych przypadkach jedną z metod mikroinwazyjnych może być infiltracja żywicą.

Po powstaniu fizycznego ubytku możliwości postępowania są inne i często potrzebne jest wypełnienie. Podobne rozróżnienie między zmianą początkową a ubytkiem ma znaczenie przy ocenie plam próchnicowych u dzieci, gdzie również liczy się etap rozwoju zmiany. Możliwość leczenia bez borowania zawsze zależy od stanu konkretnej powierzchni zęba.

Czyszczenie przestrzeni międzyzębowych – jak zapobiegać próchnicy międzyzębowej?

Zapobieganie próchnicy międzyzębowej opiera się na kilku codziennych działaniach. Samo szczotkowanie może nie oczyścić dokładnie powierzchni stycznych, dlatego higiena jamy ustnej obejmuje również miejsca pomiędzy zębami. Dobrze udokumentowaną podstawą profilaktyki jest regularne szczotkowanie pastą z fluorem oraz ograniczanie częstej ekspozycji zębów na cukier.

1. Szczotkować zęby dwa razy dziennie pastą z fluorem.
2. Oczyszczać przestrzenie międzyzębowe narzędziem dobranym do ich wielkości i anatomii.
3. Ograniczać częste spożywanie słodkich przekąsek i napojów.
4. Korzystać z kontroli stomatologicznych w częstotliwości dopasowanej do indywidualnego ryzyka.

Do wąskich przestrzeni może pasować nić dentystyczna, a do większych szczoteczka międzyzębowa. Irygator do zębów może uzupełniać higienę, ale nie jest uniwersalnym zamiennikiem mechanicznego oczyszczania powierzchni między zębami. Największe znaczenie ma regularne usuwanie płytki metodą dobraną do warunków w jamie ustnej oraz prawidłowa technika jej stosowania.

Znaczenie ma także częstotliwość kontaktu z cukrami, nie tylko ilość słodyczy zjedzona jednorazowo. Regularna kontrola stomatologiczna pomaga ocenić miejsca, których nie da się wiarygodnie sprawdzić samodzielnie. U dzieci sposób higieny i kontroli dobiera się dodatkowo do wieku, rodzaju uzębienia oraz indywidualnego ryzyka próchnicy.

Powikłania nieleczonej próchnicy – co może się stać, gdy zmiana postępuje?

Aktywna, nieleczona zmiana może z czasem przejść ze szkliwa do zębiny, a później zbliżyć się do miazgi zęba. Wraz z postępem choroby zakres potrzebnego leczenia może się zwiększać, od wypełnienia po leczenie kanałowe w odpowiedniej sytuacji klinicznej. Dlatego czekanie na ból nie jest dobrym sposobem oceny, czy próchnica wymaga już leczenia.

W skrajnie zaawansowanych przypadkach zęba może nie udać się zachować. Wtedy dalszym etapem może być odbudowa braku. Zajmuje się nią między innymi protetyka, choć nie jest to typowy przebieg każdej próchnicy międzyzębowej. Wcześniejsze wykrycie zmiany daje więcej możliwości leczenia oszczędzającego własne tkanki zęba.

FAQ

Czy strzępienie nici dentystycznej zawsze oznacza próchnicę między zębami?

Nie. Nić może zahaczać także o nierówną powierzchnię zęba albo istniejącego wypełnienia. Powtarzające się strzępienie nici w tym samym miejscu jest powodem do kontroli, ale samo nie potwierdza próchnicy.

Czy próchnica między zębami może rozwinąć się jednocześnie na dwóch sąsiednich zębach?

Tak. Dwie stykające się powierzchnie należą do dwóch różnych zębów i każda może zostać objęta procesem próchnicowym. Podczas badania ocenia się więc osobno obie powierzchnie tworzące dany punkt styczny.

Czy próchnica między zębami u dziecka wymaga innego postępowania?

Podstawowe zasady kontroli procesu próchnicowego pozostają podobne, ale diagnostykę i leczenie dobiera się do wieku, rodzaju uzębienia, głębokości zmiany oraz ryzyka próchnicy. W opiece nad młodszymi pacjentami odpowiednim obszarem jest stomatologia dziecięca, ponieważ plan postępowania uwzględnia specyfikę uzębienia dziecka. Nie wystarczy więc po prostu przenieść schematu leczenia stosowanego u osoby dorosłej.

Ile kosztuje leczenie próchnicy między zębami w SAW-DENTAL?

Cena zależy od stadium zmiany i metody leczenia. W cenniku SAW-DENTAL wypełnienie kompozytem światłoutwardzalnym kosztuje od 295 zł, a infiltracja Icon 450 zł. Nie każda zmiana międzyzębowa kwalifikuje się do infiltracji, dlatego ostateczny zakres leczenia i koszt ustala się po ocenie klinicznej.